Dizi & FilmKişisel Gelişim & Sağlıklı Yaşam

Stanford Hapishane Deneyi

Stanford Hapishane Deneyi
0

Stanford Hapishane Deneyi – Merhaba Hobilog okuyucuları, ben İrem. Sloganımızda olduğu gibi “Bilgi, artık rengarenk!” diyor ve hayatımdaki renkleri daha da çeşitlendirmek üzere okuyor, yazıyor, tartışıyor ve paylaşıyorum.

Bir süredir psikoloji bilimine katkısı olan birtakım olaylar ve deneyler oldukça ilgimi çekiyor. Bu yazımda da sosyal psikolojiye oldukça katkı sağlamış, çeşitli tartışmalara yol açmış ve insan davranışlarına dair başka bir perspektif sunan “Stanford Hapishane Deneyi”nden bahsetmek istiyorum.

Stanford Hapishane Deneyi nedir?

Deney 1971’de bir sosyal psikolog olan Philip Zimbardo tarafından, insanların onlara verilen sosyal rollere ne tür tepkiler vereceğini gözlemlemek üzere yapılmıştır. 2 hafta sürmesi planlanan deneyin gerçekleştirilebilmesi için Stanford Üniversitesinin bodrum katı sahte bir hapishaneye dönüştürülmüş ve 24 erkek üniversite öğrencisine mahkum-gardiyan rolleri rastgele bir şekilde verilmiştir.

Mahkum rolündeki öğrencilere deney boyunca gardiyanlara asla karşı gelmemeleri ve gardiyanların emirlerine uymaları; gardiyan rolündekilere ise mahkumlara sözlerini dinletmek için ellerinden geldiğince sert davranmaları ama asla şiddete başvurmamaları söylenmiştir. Fakat deney süreci başladığında bu uyarılar öğrenciler tarafından göz ardı edilmiş hatta deneyin 2.günü mahkum rolündeki birkaç öğrencinin gardiyanların emirlerini dinlemeyeceklerini söylemeleriyle işler karışarak birçok uygunsuz sonucu da beraberinde getirmiştir.

Deney boyunca gardiyan rolündeki öğrenciler sözlerini dinletmek için şiddeti gittikçe artan teknikler kullanmış, mahkum rolündekiler ise gerçek hayatta kendileriyle aynı statüde olduklarını bildikleri gardiyanların emirlerine karşı gelen tavırlar sergilemiş ancak gördükleri şiddet karşısında bastırılmışlardır. Böylece deneyin başladığı birkaç gün içinde oldukça sıradan olan üniversite öğrencileri günden güne korkak hale gelen mahkumlara; vahşi, saldırgan gardiyanlara dönüşmüş ve her biri rolüne daha sıkı bağlanmıştır. Şiddet ve vahşiliğe fazlasıyla maruz kalan mahkumlarda ciddi psikolojik sorunlar ve patolojik davranışlar (öfke nöbetleri, çığlıklar, ağlamalar vb.) baş göstermiştir.

Sadece bir roleplay olarak tasarlanan ve 2 hafta sürmesi planlanan deney, mahkumlarla gardiyanlar arasındaki sosyal ilişkilerin ciddiye alınarak, gerçekçi ve saldırgan bir tutumda ilerlemesi sebebiyle, sadece 6 gün sonra bizzat Zimbardo tarafından durdurulmak zorunda kalmıştır.

Sonuç olarak Stanford Hapishane Deneyi; toplum tarafından insanlara verilen rollerin, bireyler tarafından nasıl sahiplenildiğini, o rolün etkisine kendilerini kaptırarak kontrolden çıktıklarını ve kontrolsüz bir biçimde verilen rolü yerine getirdiklerini ortaya koymuştur.

Filmseverler için bir dipnot:

Psikoloji camiasında çeşitli tartışmalara yol açan Stanford Hapishane Deneyi, film sektörü tarafından da oldukça ilgi çekmiş ve birçok kez beyaz perdeye de uyarlanmıştır.

  • 2001 yılında Almanya yapımı Das Experimentperdeye taşınmış, ardından 2010 yılında The Experimentve 2015 yılında da The Stanford Prison Experiment beyaz perdede yerini almıştır.

İrem ÇINAR

Gül’ün Adı

Previous article

Oysa Herkes Öldürür Sevdiğini: Artemis ve Büyük Aşkının Hikayesi

Next article

Comments

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Login/Sign up